Senora Serpeinte pensando

Over een verblijf bij de Mapuche

Voor vrienden en vriendinnen,kijkers,luisteraars, lezers, sponsors,
expositiebezoekers, collega s, kortom iedereen die dit leest.

Zoals de meeste van jullie al zullen weten ben ik begonnen met een nieuw
project , wat ook een wereldswijd kunstwerk moet worden. Dus ontstaan op
verschillende gebieden ter aarde en later samengevoegd tot een geheel.
Deze keer heb ik mezelf ten doel gesteld mijn hart volgend de reisroute te
ontdekken omdat ik gebieden en volkeren in dit kunstwerk wil opnemen die
buiten de huidige westerse geschiedenis beleving liggen.
Dit project noem ik het lichtend pad. Dit is een naam die het best het beeld
dat ik van het project heb vertaald. Natuurlijk weet ik ook van de groep
rebellen of terroristen, zoals tegenwoordig bijna iedereen die voor zijn
idee uitkomt en niet aan de macht is wordt genoemd, in Zuid-Amerika die veel
mensen hebben vermoord en die zich el centero iluminoso noemen. Maar dan
rijst de vraag, mogen zulke gruwelijke daden wel als enigste aan zo een
mooie naam kleven. Op het moment denk ik van niet en een beetje rebellie kan
nooit kwaad als men er iets van leert.

Ik ben hier in Chili om een tijdje bij de Mapuches te verblijven en iets
over hun cultuur te maken.
De Mapuches stammen af van de volkeren die de vroegere landbrug tussen Azie
en Amerika zijn overgestoken. Van oorsprong een jagers-verzamelaars
samenleving die zich later vestigde in het gebied van de rivierbekken van
Copiapo, zo´n 200 km boven La Serena tot op het eiland Chiloe in het zuiden
en van de Atlantische Oceaan tot aan de Pacific.
Met andere woorden grote delen van de huidige landen Argentinie en Chile.
Hoewel hun grondgebied van zo´n 31.000.000 hectare ondertussen is geslonken
tot zo´n 300.000 hectare zijn ze nog nooit door iemand ingelijfd en leven ze
op sommige plekken nog op hun traditionele manier. Ze maken 9,6 % uit van de
Chileense bevolking en zijn de grootste inheemse groep van het land.

Toen we hier in Chile aankwamen op eerste kerstdag zijn we eerst naar een
vriend van ons gegaan die in Qanaqueros woont.
Eigenlijk had ik verwacht dat men kerst in dit grotendeels katholieke land
uitbundig zou vieren, met misschien wel drie kerstdagen. Maar zelfs in het
vliegtuig wensten de stewardessen je niet eens gelukkig kerstmis en kregen
we ook geen special kerstontbijt.
In Chile zelf viert men alleen eerste kerstdag , tweede kerstdag bestaat
niet, dan gaat iedereen gewoon weer aan het werk. Behalve de kinderen, die
dan al hun zomervakantie van tweeenhalve maand genieten. Een zeer doordachte
opzet in het chileense scholingssysteem, waar wij nog wat van zouden kunnen
leren want zo komen de kinderen weer in contact met hun eigen en de aardse
natuur, waardoor ze met beide vertrouwd raken en kunnen leren dat ze beide
met respect moeten behandelen, nu en in hun latere leven. Wat hopelijk de
redding wordt voor Chili, want ook nu al hier, en vooral hier in het land
van de Mapuches, wat het vruchtbaarste gedeelte van Chili is verwoesten
grote bosbouw project hectares grond. Ze hakken de oorspronkelijke bossen om
of steken die in brand om zo de quota op het om hakken van oerbossen te
omzeilen en planten er Amerikaanse dennen en eucalyptussen voor in de
plaats. Twee boomsoorten die snel groeien en dus snel geld opleveren. Deze
boomsoorten drinken heel veel water en onder hun groeit geen enkele plant en
leeft dus ook geen dier. De grond raakt uitgeput en verzuurd en als de bomen
omgekapt zijn wordt de grond weggespoeld door de veelvuldige regens.
In de tijd dat ik in Galicie in Spanje woonde heb ik dit ook zien gebeuren,
hele gebieden die zo in onvruchtbare rotswoestijnen veranderde.
En jawel wij Nederlanders doen dit hier in Mapuche land ook, want koninklijke
shell groeit hier ook papiergeld.
Hun hoef ik na dit geschreven te hebben ook niet meer als sponsor te vragen!
De bosbouw projecten zijn voor de Mapuches een doorn in het oog want nadat
hun grote gedeeltes van hun land is afgepakt moeten ze nu ook toezien hoe
anderen dat verwoesten.

Goed, de vriend stamt uit de tijd dat ik nog op de Falkland Eilanden als kok
en lier bestuurster werkte op de Forrest, het kleine rode
bevooradingsscheepje. Quanaqueros is een klein vissersdorpje dat aan de
Pacific ligt. We voelen ons zeer gelukkig dat we weer in Chili zijn , de
ruimte en de uitgestrektheid om ons heen en de weidsheid van de Pacific voor
ons.

Natuurlijk heb ik mijn boek mee om het hier aan de mensen te laten zien. Het
wordt met enthousiasme bekeken en men begint er meteen op te filosoferen.
Het is fijn om te zien dat de foto en de schilderijen een grote en bovendien
universele zeggingskracht hebben, want de meeste mensen hier spreken geen
engels. Zo monde een ontmoeting met het echtpaar Vivian en Dany erin uit
dat we een samenwerkingsverband hebben opgezet met het doel ´De Reis van
Zeven Winters´in Valparaiso, de grootste havenstad van Chili te exposeren.
Aldoende hebben ze allerlei contacten aangehaald en hebben we een sjiek
zakendiner gehad met de zoon van Cheimen Celedon, een beroemde chileense
acteur die bovendien in het culturele ministerie zit. Hij en zijn vrouw
werden beide gegrepen door het project en als ik weer naar het noorden ga,
heb ik een afspraak met ze, ze hopen dan al meer te weten.
Het is mijn grote wens dat de Reis van Zeven Winters ook op reis gaat en als
het spreekwoord van wat je zaait je ook oogst waarheid is moet het wel goed
komen want reislust heb ik er terdege ingestopt.

De tijd in het noorden heb ik verder gebruikt om meer over de Mapuches te weten te komen.
Ik heb aardig wat informatie hier kunnen vinden en er bestaat zelfs een
Nederlandse Mapuche website, gemaakt en onderhouden door een in de tijd van
Pinochet gevluchte Lonko. Voor geïnteresseerden www.folil.nl
Een Lonko is een soort hoofdman maar niet in de compentatieve manier die wij
kennen, want de Mapuches hebben geen hiërarchieke samenleving. Iedereen is
gelijk.
Dit is vaak hun redding geweest want buiten dat ze goede en slimme vechters
zijn konden de Spanjaarden ook hun koningen of andere hooggeplaatste niet
gevangen nemen om op die manier een volk aan zich te onderwerpen, wat de bij
de Azteken en de Inca´s zo wel gelukte.

In de tijd dat Pinochet aan de macht was verbood hij het gemeenschappelijk
grondbezit wat een andere basis van de Mapuche cultuur is. Ook besloot hij
dat er voortaan alleen nog maar Chilenen in Chili woonden, dus de Mapuches
verloren hun bestaansrecht als etnische groep.Er zijn toen veel Mapuches
gevlucht zoals de Lonko die nu in Groningen woont en vandaar uit zijn
mensen in Chili probeert te helpen.

Op een dag sprak ik door de telefoon met een man die nu in Zwitserland
ondergedoken is en die als jongen door zijn vadernaar de Mapuches was
gestuurd. De vraag was of hij me soms met iemand in contact kon brengen,
maar al zijn Mapuche-vrienden zitten in het gevang of worden door de politie
gezocht! Momenteel worden er 400 Mapuches door de politie gezocht!!

Na nog een paar trips het binnenland in, met de vriend zijn auto lekker
over de grind en stofwegen scheurend door uitgestrekte berglandschappen,
mijn hart ophalend aan die weidsheid en het gevoel een heerlijk levend wezen
te zijn en na mijn verjaardag te hebben gevierd met mijn Chileense vrienden,
in bikini en met uitzicht op de Pacific zijn we naar Temuco vertrokken.
De Mapuche hoofdstad.
We kwamen er aan op zondag ochtend en het regende.
Alles, zelfs de musea waren gesloten dus werd ons aanbevolen om maar naar de kunstnijverheidsmarkt op de plaza, het plein dat elk dorpje of stad heeft te gaan.
Temuco maakte een troosteloze indruk met zijn verlaten regenachtige straten.
Laat in de middag klaarde het op en verschenen er meer mensen op het plein.
Ik raakte in gesprek met een vrouw die me vertelde dat Ojos de Caburga een
mooie plek was om naar toe te gaan. Het voelde goed.
Omgeven door vulkanen ligt er hoog in de Andes een bergmeer met
kristalhelder water wat nog een aangename temperatuur heeft ook!
Vanaf het meer heb je prachtig uitzicht op de grote met eeuwige
sneeuwbedekte en nog steeds actieve Villarrica-vulkaan.
Meer naar beneden liggen de jetset stadjes Pucon en Villarrica aan het
Villarrica meer.
De bomen zijn hier imposant en hoog en heel oud.
De araucaria-boom is de boom van deze zone een uit de prehistorie stammende
altijd groene boom die alleen tussen 37 en 40 graden zuiderbreedte groeien.
De Spanjaarden die rond 1540 voor het eerst met de Mapuches in aanraking
kwamen gaven hen de naam Araucanians naar deze boom en ook nu duidt men het
gebied nog aan als Araucania. De Mapuches van tegenwoordig hebben zich 300
jaar lang tegen de Spanjaarden verzet en ook nu vechten ze nog steeds om hun
land te verdedigen en afgepakte gebieden terug te krijgen.

Na twee dagen aan het meer gekampeerd te hebben en vele Chilenen over de
Mapuches te hebben gesproken, voelde ik dat we naar de thermos, de
warmwaterbronnen moesten gaan. Het was een bewolkte dag en we liften erheen.
De warmwaterbronnen waren natuurlijke kleine zwembadjes die langs een
ijskoude snelstromende bergrivier lagen. Alle hadden ze verschillende
temperaturen en het was zeer aangenaam toeven hier, vooral toen het begon te
regenen. Toen ontmoete we de tot dan toe voor ons verborgen gebleven reden
van ons bezoek aan deze plek.
Een Nederlands stel dat een documentaire over de Mapuches wil maken, ze
hadden al veel Mapuches geïnterviewd en zelfs een Nguillatun meegemaakt.
Een Mapuche ceremonie waarbij men de goden dankt voor de goede oogst en
vraagt om goed weer en een goede oogst voor het komende seizoen.
Daarna zijn we naar Valdivia gegaan, waar een andere kennis van de Falklands
een schip aan het ombouwen is tot zee-egelvisboot. Over 5 a 6 weken gaan ze
het schip naar de Falklands varen, door al de zuid-chileense eilanden. Al
jaren is het mijn droom dit gebied te doorkruizen, dus heb ik meteen de
eigenaar een brief geschreven om te vragen of we mee mogen varen.

Daarna zijn we gauw naar Lago Budi gegaan, weer opzoek naar de Mapuches, die
best wel moeilijk te vinden zijn omdat ze niet in dorpjes wonen maar in gezinsverband.
En dan wonen ze ver van de hoofdweg af, vaak op plekken waar je alleen met een paard of lopend kan komen. En wij reizen met de bus of liftend en met zware rugzak dus even een ommetje zit er niet in. Evenwel op de kaart hebben we een dorpje uitgezocht dat aan het eind van de weg ligt, het laatste stuk over een onverharde weg en hier in puerto Saavedra, dat wel
zo heet maar geen haven heeft hebben we de eerste Mapuche ruka gevonden.
Een Mapuche-huis geheel gemaakt van riet met een houten deur.
En kippen, paarden varkens en honden die er om heen struinen.

De Mapuche was echter niet thuis. Na twee dagen moesten dus maar weer eens
een zoektocht gaan ondernemen.
Na uren lopen langs de oevers van Lago Budi, kwamen we op een gegeven moment
een man op een paard tegen. Ik vertelde hem dat ik nu al een tijd op zoek
was naar de Mapuches en of hij misschien wist waar er een paar woonden?
Wel, we moesten hier langs en dan daarlangs en daar omheen en dan daar
omhoog en daar nog iets verder zou een Mapuche familie wonen. Een uurtje
later zagen we wat bebouwing en wat kinderen die daar rondhingen. Ik
vertelde ze dat we graag de Mapuches wilden ontmoeten omdat we meer over hun
cultuur wilden weten, vervolgens werd oma gehaald die ons gelijk met open
armen ontving. We werden uitgenodigd voor de koffie en mate en kregen
Mapuche brood te eten met aji, gestampte spaanse pepers. We hadden een
geanuimeerd gesprek over van alles en nog wat en ik moest alle familie
foto´s bekijken. Na een uurtje of twee werd het tijd om weer terug te gaan
want we moesten het hele stuk nog terug lopen ook. Er werden ons twee grote
Mapuche broden in de handen gedrukt en we moesten zeker terug komen om ze
nog eens te bezoeken, zelfs al zou dat na jaren zijn! Maar ook waren we
uitgenodigd voor de Nguillatun, op de 25ste van deze maand, die hier een
keer in de twee jaar wordt gevierd. Het viel Xek een beetje tegen dat deze
Mapuches niet in een ruka woonden maar in een gewoon huis, maar het Mapuche
brood vondt hij wel heel lekker. 

Al twee dagen proberen we Puerto Saavedra te verlaten om naar isla Huapi 

te gaan, een eiland hier in de buurt waar veel Mapuches schijnen te wonen. 

Telkens wordt me verteld dat er om zo laat een bus gaat, maar als ik dan 

bepakt en bezakt bij de bushalte sta wordt het weer een uur later, 

vervolgens weer een uur en dan vertellen ze ooh misschien heeft de bus een andere weg 

genomen. Morgen komt er wel een, maar ook dan komt er niets. Puerto Saavedra 

is ondertussen uitgegroeid tot een voor mijn begrippen overvol oord.
Vele mensen uit Temuco en de omliggende dorpjes komen hier in het weekend naar 

toe. Jammer genoeg is het vrij slecht weer, koud, bewolkt en veel wind.
Xek is elke keer blij als we nog een nachtje blijven want hij is de grote 

favouriet hier met zijn lange blonde haren en aldoor rondrennend op zijn 

blote voeten. Iedereen wil hem leren kennen, van groot tot klein, dus de 

hele dag hoor je Xek, Xek, Xek! En Xek hangt maar een beetje de pias uit want dat 

vinden ze leuk. De mensen zijn er erg verbaasd over dat ik alleen met hem 

rondreis. Sowieso kijken ze op straat allemaal verbaasd, alsof ze nog nooit 

z´on grote blanke blonde vrouw hebben gezien.
Maar de chilenen zijn ook erg hartelijk en vaak krijgen we iets warms van ze te eten
wat goed uitkomt want wij hebben geen kookspullen bij ons.
De nachten zijn echter stukken minder aangenaam, de kou en het vocht maken dat we met kleren aan in de slaapzak kruipen en de feestende jongeren zorgen ervoor dat je pas tegen het 

ochtendgloren in slaap valt waarna je na een uurtje al weer wakker wordt door 

huilende baby´s en schreeuwende kinderen. Maar ik heb niet te klagen op deze 

manier overleven we financieel gezien de hollandse winter en hoef ik mijn 

kunstenaarsschap niet aan de wilgen te hangen. Want eerlijk gezegd bezorgd 

dit leven op het financieele randje, als alleenstaande moeder en de enigste 

die het geld moet verdienen me wel eens piekeruren. Evenwel ben ik er van 

overtuigd dat ik Xek het voorbeeld moet geven dat je in en met je leven moet 

doen waarvoor je volgens jouw geboren bent, wat je graag doet en waar je 

volgens jouw de mensheid mee kan helpen.Daarnaast ben ik begonnen met een 

nieuw project waarbij ´onzekerheid´ de basis vormt omdat je dan in kan 

springen op de zich op het moment aandienende kansen.

 

Maandag konden we dan eindelijk naar Isla Huapi, we hadden gauw nog wat 

brood, fruit, wortels en snoepjes gekocht en moesten staan in de overvolle 

bus, die af en toe ergens stopte als iemand eruit moest. Wij hadden 

natuurlijk geen idee waar eruit te stappen, dus deden we dat maar ergens op 

goed geluk. Aan de kaartjes verkoper die ook mijn rugzak onder uit de bus 

moest halen vroeg ik nog maar gauw even welke kant op het het mooist zou 

zijn......

Na een stuk gelopen te hebben had ik het niet meer met de loodzware rugzak 

waarin ik naast mijn spullen en de tent ook de spullen voor Xek rondsjouw. 

Die heb ik toen maar even in de bosjes verstopt en zo konden we wat lichter 

bepakt op zoek naar een huis om te vragen of we op hun land mochten 

kamperen,want zo gaat dat hier op Isla Huapi.

Honden, katten, varkens en kippen scharrelden overal naar believen rond maar 

het was moeilijk een mens te vinden. Uiteindelijk hadden we geluk, een hele 

oude vrouw met nog maar twee tanden in haar mond deed de deur van haar 

armzalige huisje open. Opeens kreeg ik het besef dat ze misschien alleen 

maar 

Mapudungun sprak, maar het zal wel de schok geweest zijn, twee witharige 

wezens aan haar deurtje te vinden. Het gebeurt me wel eens vaker dat mensen 

me niet begrijpend aan kijken omdat ze er van uit gaan dat zulke wezens vast 

geen spaans praten.Maar later antwoorde ze me dat we de eigenaar van de 

grond moesten zoeken en dat die ergens anders woonde en dat haar man niet thuis 

was want die was naar Puerto Domingo, ooh!

 

Vervolgens kwamen we bij een kerkhof waar wel zielen waren maar geen levende, 

verderop was er een school , maar ja het is zomervacantie dus daar was ook 

niemand te bekennen. Het is wel lekker rustig hier!!

Na nog wat hier en daar rondgelopen te hebben kwamen we aan het eind van het 

pad en bij het water. Op de terugweg zagen we dan eindelijk een vrouw bij 

een huisje naast de school, ze bleek de lerares te zijn en we mochten wel op het 

terein van de school kamperen. Hoe heerlijk om te kunnen gaan slapen wanneer 

je dat wilt en wakker te worden met het geluid van de vogeltjes.

 

Isla Huapi is een Mapuche commune, wat inhoudt dat er alleen maar Mapuches 

wonen. De gronden die ze hier hebben stammen nog uit de tijd van voor de 

spanjaarden, maar gemeenschappelijke gronden hebben ze hier ook niet meer, 

alles is afgezet met hekken. De stukken grond zijn in de loop der jaren 

steeds kleiner geworden omdat als er een vader stierf de grond werd verdeeld 

onder zijn kinderen ,als dat kind vervolgens stierf werd het weer verdeeld 

onder diens kinderen enzovoorts.

 

De lerares is getrouwd met een leraar en konden me veel vertellen over de 

Mapuche cultuur, die ze op school ook aan de kinderen overbrengen. Samen 

hebben ze drie kinderen, waarvan de jongste al dagen geplaagd werd door 

koorts en hevige buikpijnen. Traditioneel gezien hebben de Mapuches Machi´s

, dit zijn medicijnmannen of vrouwen maar op dit eiland hebben ze die niet 

meer. Gelukkig konden mijn genezende handen het probleem oplossen en de 

volgende dag was het kind weer beter.Maar graag zou ik een Machi ontmoeten 

om ook de spiritueele kant van dit volk wat beter te leren kennen. 

De volgende dag besloten we het eiland te gaan verkennen, ik had tijdens de 

busrit ergens een bordje zien staan met ruka huppeldepub en dacht dat dit 

een ruka was die je kon bezichtigen en waar alles nog in de oude stijl zou 

zijn. Want er zijn wel veel ruka´s op dit eiland maar de meeste mensen wonen 

toch in houten huisjes.

De Chileense regering heeft namelijk een project `Techo par Chile´,dak voor 

Chili, om er voor te zorgen dat iedreen in Chili een huis krijgt. De 

Mapuches of andere arme mensen moeten wat geld op tafel leggen en de 

regering betaald de rest voor een houten of ijzeren huisje met vier kamers. 

Dit geld hoeven ze niet terug te betalen ,op zich een mooie regeling 

natuurlijk, maar het veroorzaakt wel dat de Mapuches geen ruka´s meer bouwen 

en het risico lopen de kennis over deze manier van construeren te verliezen.

Daarnaast zijn de houten huisjes enkelwandig en dus stukken minder warm dan 

de ruks´s die uit dikke lagen riet gemaakt zijn. Gelukkig ontmoet ik af en 

toe Mapuches die veel waarde hechten aan hun cultuur en die zich ervoor in 

willen zetten dat deze behouden blijft. De functie van de ruka verandert dan 

echter wel en wordt meer een toeristische attractie.

 

Gelukkig kregen we een lift want het bordje had ik zo´n 15 km terug gezien 

en vanaf dat borbje bleek het ook nog een wandeling van een paar kilometer 

te zijn totdat we bij een oranje school gebouw en een paars huis kwamen. Op 

de school stond met grote letters Rukaretuwan, onze ruka was dus geen hut 

van riet maar een school! Bij het paarse huis vroegen we waar de te 

bezichtige ruka zich dan bevond en door de directrice van de school die in 

dat paarse huis woonde werd ons uitgelegd dat die niet bestond. Natuurlijk 

moesten we binnen komen om koffie te drinken waarbij je hier in plaats van 

koekjes altijd een stuk brood krijgt. In het huis waren allerlei souveniers 

uit Rapa Nui en de juf bleek daar ook geweest te zijn, bovendien vonden we 

tijdens het gesprek uit dat ze ook bevriend was met mijn paaseilandse 

vriendin Piru. En……. haar zus schijnt op dit eiland te wonen!!!

 

Senora Dora, de directrice is een Mapuche met groene ogen die vertelde dat 

haar bedovergrootmoeder van poolse afkomst door de Mapuches geroofd was in 

de tijd dat er schepen met immigranten naar Chili kwamen om het land te 

bevolken. De Mapuches bonden de voeten van de geroofde vrouwen aan elkaar 

zodat ze niet konden ontsnappen dus ik was gewaarschuwd!

De hele middag moesten we blijven en ook Xek amuseerde zich uitstekend want 

hier waren veel meer kinderen waar hij lekker mee kon voetballen. Er werd 

ons op het hart gedrukt dat we onze spullen hierheen moesten halen dan 

konden we wel in de school slapen. De rit naar huis was een lange, we konden 

een stukje met de bus mee, die hier drie keer per dag over het eiland raast, 

maar die sávonds niet naar Santa Maria, het gedeelte waar wij verbleven 

ging. We moesten ergens bij een houten bruggetje uitstappen en toen zeker 

nog 6 km. lopen, Xek op zijn blote voetjes over de grindweg, met als gevolg 

dat ik hem de halve weg gedragen heb anders zouden we nooit voor het donker 

bij de tent komen. 

De volgende dag was er een ´Paga` , één keer in de maand verzamelen alle 

mensen van dit gedeelte van het eiland zich bij de school om hun 

kinderbijslag, moedertoeslag en pensioen te ontvangen. De hele weg was vol 

met ossenwagens waartussen men fikkies stookte waarop vissen en stukken vlees 

werden gebakken die werden verkocht evenals schoenen, groentes, fruit, snoep 

en andere handige benodigdheden voor op het platteland. 

Het feest duurde de hele dag en in de middag begonnen ze te drinken. Ik was 

er al een paar keer voor gewaarschuwd dat als de Mapuche beginnen te 

drinken dat ze dan aggeresief worden, maar het waren voornamelijk oudjes die 

aangeschoten raakte dus het viel allemaal wel mee ik kreeg de nodige huwelijks aanzoeken en de Mapuches namen ons al geinend in hun midden op en ik had het gevoel dat ik nu aangekomen was waar ik naar op zoek was geweest.

 

Vanochtend hebben we de boel weer ingepakt en zijn op weggegaan naar Senora 

Dora. Het was zwaar afzien de 5 kilometer te lopen vanaf onze lift maar de 

beloning is groot want nu liggen we in een heus bed in een kamer met een 

lamp! 

 

Op de twee Mapuche scholen waar we tot dus ver verbleven hebben, wordt er 

veel aandacht besteed aan het conserveren van de Mapuche Cultuur en hun 

denkwijzes over het leven. Naast dat de kinderen les krijgen in het 

Mapudungun, hun eigen taal en in het maken van levensbenodigdheden van 

natuurlijke materialen zijn  er rond de scholen bordjes opgehangen met 

zinnen erop zoals; ik wil leven, help me te groeien, de aarde zorgt niet 

voor de mens als de mens niet voor de aarde zorgt, wij zorgen voor onze 

school, heb respect voor de kleinere en de oudere, wij willen kinderen zijn 

die gelukkig,vriendelijk,verantwoordelijk en creatief zijn. Elke dag die 

voor bij gaat wordt ik een stukje beter. Mijn waarden zijn respect, 

eerlijkheid, humaniteit, soledariteit, doorzettingsvermogen en netheid.

Op deze manier worden de kinderen omringt door positieve ideeen die ze als 

vanzelf opnemen in hun onderbewuste. Het zou een goed en bruikbaar idee 

kunnen zijn voor op de nederlandse scholen, en positieve strafregels zullen 

in die zin ook meer vruchten afwerpen.

 

De volgende dag ging de familie graan snijden, dit doen de mapuches op dit 

eiland nog met de hand. Aldus gewapend met een sikkel trok ik met een groep 

mannen het land in. De Mapuches helpen elkaar bij het oogsten, de ene keer 

snijden ze graan bij de een en de volgende keer bij een ander. Degene wiens 

graan gesneden wordt moet ervoor zorgen dat er lekker eten en wijn 

geserveert wordt als middag en avondmaal en tijdens het werken op het land 

´chicha´´een appelsap die er in twee variaties is, een gewone en een die al 

gefrementeerd is en dus alcohol bezit.

Na een paar uur snijden en aardig wat glazen chicha werd de stemming steeds 

lolliger en een oude boer begon zich amoureus tegen me te gedragen. Hij wou 

wel met me trouwen! Dan komn ik op hety eiland blijven wonen en zou hij me 

leren heel goed en heel snel graan te snijden!! Ik bedankte maar al te graag 

voor de eer, maar de hele dag die bovendien ook nog eens de dag van de 

verliefde was hier in Chile bleef hij me natuurlijk achtervolgen met 

allerlei liefdesbetuigingen tot groot vermaak van de andere werkers.

 

De volgende drie dagen moest ik mijn graansnij avontuur bekopen met hevige 

rugpijnen. Dus sloot ik me maar aan bij de keukenploeg die zich bezighield 

met het bereiden van de maaltijden op kampvuren. 

Het graan wordt later gedorst door een machine en dan gaat men met de zakken 

graan naar de molenaar in de stad, die voor het malen van het graan wat 

zakken meel als betaling ontvangt. Het meel wordt gebruikt om brood en 

sopypillas een soort gefrituurd brood van te bakken en wordt ook de 

toasteerd. Dit getoasteerde meel is typisch Mapuche eten het wordt gemengd 

met water, melk of chicha.

De derde dag dat ik krom liep van de rugpijn gingen we aardappels oogsten 

ook dat gebeurt hier met de hand.

 

Toen ik weer ennigsinds rechtop kon lopen besloten we op visite te gaan bij 

Carolina, de zus van mijn Paaseilandse vriendin Piru. Jammer genoeg was ze 

niet thuis en besloten we dan maar naar Puerto Saavedra te liften, daar 

gingen we op visite bij de mensen van de camping die ons vervolgens 

uitnodigde mee te gaan naar Carahue, waar die dag het aardappelfeest werd 

gevierd en de grootste aardapelcake ter wereld werd gebakken om in het 

guiness book of records te komen. Wij bleken ware beroemdheden in Carahue 

want we kwamen heel wat mensen tegen die we al eerder in Puerto hadden 

ontmoet. Aardappels zijn het product van deze streek en worden op allerlei 

manieren klaar gemaakt. Ik zal jullie even wat recepten geven om uit te 

proberen; Milkauw : rasp de rauwe aardappels, knijp het meeste van het sap 

eruit door de massa in een doek te doen en uit te wringen, mix een beetje 

zout  door het dan verkregen deeg en vorm er platte koeken van die frituur 

je in de olie.

Sopypillas van aardappel : stamp gekookte aardappels fijn mix er wat meel, 

zout en bakpoeder door, vorm hier ook weer platte koeken van die je in olie 

frituurd. Een variatie hierop is papas renolada, van het zelfde hier voor 

beschreven deeg , maak je bollen die je vult met een mengsel vlees uien en 

groentes, en daarna ook bakt. Eet smakelijk!!

 

Na een paar dagen aardappel oogsten was er iets in de lucht dat met opnieuw 

naar het huis van de Paaseilandse trok. Tijdens de wandeling erheen kreeg ik 

steeds meer haast en voordat ik het huis zag zag ik al de paaseilandse 

koningsvlag wapperen. Later vertelde Carolina, die een heuse Paaseilandse 

prinses is, me dat ze die nacht niet had kunnen slapen en s'morgens de vlag 

had opgehangen en er paas eilandse liederen bij had gezongen. Ik duwde tegen 

de deur van haar huisje en meteen stond ze op om me in een lange omhelzing 

te omarmen, "ik heb op je gewacht" , zei ze, " de koningen van Rapa Nui 

hebben je naar me toegestuurd omdat je daar bent geweest en bij mijn familie 

bent verbleven." 

Uit mijn bezoek aan Rapa Nui zijn al heel wat bijzondere en vooral fijne 

gebeurtenissen voortgevloeid die ik nooit had kunnen bevroeden toen ik naar 

dat eiland ging het staat me echter nog wel duidelijk voor de geest dat ik 

me zeer blij voelde toen ik het besluit had genoemen daar heen te gaan.

 

Mijn Paas eilandse prinses woont al 20 jaar hier in Mapuche territorium en 

bezit aardig wat stukken grond. Ze weet veel over de Mapuche cultuur en 

verteld me dingen die de Mapuches zelf me nooit zouden vertellen.

En hoewel ze samen met de Mapuches strijd voor het respecteren van de wet 

voor de indigenas (oorspronkelijke bevolking), maken de Mapuche haar het 

leven af en toe niet gemakkelijk als ze weer in de trip; ´Mapuche-land is 

alleen voor hiergeborene Mapuches´ zijn beland.

En dat terwijl de twee jongste dochters van Carolina hier geboren zijn.

Zo hebben de Mapuche toen ze na de dood van haar man voor een jaar in 

Santiago was om te werken om geld te verdienen voor haar vijf kinderen, al 

haar vee gestolen, haar machines en gereedschappen om het land te bewerken 

en zelfs haar huis ontmanteld en meegenomen.

Met moeite veel doorzettingsvermogen en vergiffenis heeft ze de zaak weer 

enigsinds op kunnen bouwen, maar haar huis is niet meer dan een schuur 

zonder ramen, de wc is een gat in de grond en baderen moet je met een emmer 

in een hoekje van de plastic kas waar ze groente in groeit. Ze heeft wat 

kippen en varkens, waar Xek met groot plezier achteraan rent om ze op te 

jagen als ze van het ene naar het andere veld moeten.

 

Isla Huapi is ontstaan tijdens de grote aardbeving in 1970. Het epicentrum 

van de aardbeving lag in Valdivia, dat op enkele huizen na geheel werd 

weggevaagd. De trillingen van de aardbeving deden ook in deze zone de aarde 

schudden en de grond verzakken, de tsunami, de vloedgolf, die door de 

aardbeving ontstond sloeg zich door het kust gebergte heen en de erachter 

gelegen dalen liepen vol met water. De mensen die er woonde probeerde zich 

het vege lijf te redden en ontsnapte richting de Andes. Vele dagen erna 

bleef de zee met onstuimige golven op de kust beuken. De Toenmalige 

Machi´s,probeerde de zee te kalmeren met allerlei verzoeken en bezweringen. 

Toen ze dit maar niet lukte, bedachten ze dat de zee een mensenoffer vroeg!

Maar geen familie was bereid hun maagdelijke dochter af te staan, daartoe 

besloot het Machi echtpaar hun eigen dochter te offeren. Staand op de 

heilige berg die gelegen is achter Carolina´s land sneden ze eerst het hart 

uit het nog levende meisje en wierpen het in de zee. De zee bleef echter 

furieus, daarna sneden ze haar linkerarm eraf en wierpen dat in zee. Nog 

steeds bedaarde de zee niet. Vervolgens sneden ze haar rechterarm eraf  en 

ook die wierpen ze in het zoute water, toen er nog niets veranderde gooide 

ze de rest van het lichaam er ook maar in. Natuurlijk bleef de zee nog dagen 

wild en onstuimig. Deze gebeurtennis is onder de Mapuches een groot taboe en 

er werd me vooral aangeraden hier niet met hun over te spreken omdat de 

mensen die aan deze gruwel mee hebben gedaan nog steeds leven.

 

 

Isla Huapi is best een groot eiland, hoe groot precies kan niemand me 

vertellen maar ik schat het toch zo´n 35 km lang. Het heeft glooiende 

heuvels waarop hier en daar bossen staan. Lago Budi heeft grillige vormen en deze 

diepe inhammen infilteren het eiland, waaruit weer riviertjes voortstromen 

die meestal ondiep zijn en waarvan de walkanten begroeid met uitgestrekte 

rietvelden. Die overgaan in moerassen en vervolgens in groene weilanden.

Het heeft wel iets weg van oud vlaamse schilderijen, met hier en daar een 

klein huisje, waar een tevreden rookpluim uit de schoonsteen omhoog 

kringeld. 

Rond de huisjes scharrelen kippen, honden katten en varkens. De weggetjes 

zijn karresporen gemaakt door de ossenwagens.

De sterrennachten zijn prachtig helder, je ziet de melkweg heel duidelijk 

met daarin zwarte gaten. En naast de melkweg zie je ook nog andere sterrennevels 

als een soort wolken.

Op het eiland bevinden zich 5 basisscholen, waarop de kinderen blijven tot 

ze 14 zijn. Daarna moeten ze naar school in de stad. In Carahue zo´n 45 

kilometer hier vandaan is een middelbare school, maar in Temocu is een wat 

bredere keuze aan middelbare scholen. Omdat Temuco tweeen half uur reizen 

met de bus hiervandaan ligt, logeren de kinderen door de week bij een familie of 

zitten op een internaat. Zo ook de twee jongste dochters van Carolina, 

Lafken en Peche, die op een meideninternaat zitten dat wordt gerund door nonnen.

De kinderen hier op het platteland mogen in hun gewone kleren naar school 

maar in de stadjes en steden zijn school-uniformen verplicht. Die moeten 

ieder jaar vervangen worden omdat ze ook aangeven in welke klas je zit. Dit 

systeem wordt hier in Chili gehanteerd zodat de kinderen leren dat iedereen 

gelijk is en er geen pesterijen ontstaan over wie nikes heeft en wie niet. 

De keerzijde van de medialle is echter dat de schooluniformen voor de arme 

families een dure aangelegenheid zijn.

De Mapuches klagen er vaak over dat ze arm zijn. Dat ze alleen maar 

aardappels te eten hebben. Maar dat is natuurlijk hun eigen schuld want dat 

is naast graan zowat het enigste wat ze planten! Die aardappels die ze hier 

met de hand oogsten, proberen ze in de stad te verkopen en die brengen niet 

zoveel op omdat er natuurlijk andere gebieden in Chili zijn waar het oogsten 

met machines gebeurt. Logisch dat ze dan weinig geld over houden als ze daar 

dan wortels, uien en knoflook voor gaan kopen. Daarnaast hebben ze hier 

sinds enige jaren elektrischiteit wat betaald moet worden. Ze hebben echter bijna 

wel allemaal een koelkast, een tv een muziek installatie en een video.

Als ik ze verteld dat er in Europa en de USA ook een heleboel arme mensen 

zijn, die moeten eten uit de vuilnisbak omdat ze geen geld hebben om een 

entreekaartje te kopen voor de duinen waar ze bramen zouden kunnen plukken 

en konijnen vangen, of om een visakte te kunnnen kopen om te mogen vissen.
En dat de mensen die wel wat geld hebben maar al te graag zo´n groot stuk grond 

zouden willen kopen zoals hun hebben of een eigen huis dat ze hier in twee 

jaar afbetalen en waar de europeanen 30 jaar voor moeten werken, kijken ze 

me eerst ongelovig aan, maar beginnen me dan bij te vallen over de schone lucht 

die ze hier hebben en van de rust die ze hier kunnen genieten. En zich rijk 

voelend huppelen ze dan maar weer verder.

 

Naast ons heeft Carolina nog drie logees, twee vrouwen uit Santiago en een 

dochter van een daarvan. Van de ene zonder dochter heeft de man zich een 

maand geleden opgehangen. Toen ze wakker werd voelde ze niet zijn hoofd 

naast zich op haar kussen maar zijn bengelende voeten.

De andere heeft een kiosk in een minder welgestelde wijk in Santiago en 

werkt elke dag van 6 uur s´morgens tot 1 uur s´nachts, al jaren zonder ooit 

vacantie te nemen. Dit is voor het eerst in 8 jaar dat ze een paar dagen 

vrij neemt. Ze werd geplaagd dooor hevige buikpijnen onder haar middenrif en dus 

hadden mijn genezende handen weer heel wat werk te doen.

Het goede van veelvuldig mensen behandelen is dat mijn bewustzijn daarin 

steeds verfijnder wordt. Zo zag ik tijdens een sessie met deze vrouw een van 

haar vorige levens. Het was een geheel nieuwe ervarind voor mij, die me 

leerde dat ervaringen uit een ander bestaan ook in onze cellen opgeslagen 

liggen.

Ik zal even uitleggen wat ik bedoel met mijn genezende handen. In feite is 

het een afstemming van mijn bewustzijn. Door een ademhalingstechniek ontspan 

ik me en laat mijn lichaam vollopen met een gouden licht. Als ik mezelf als 

helemaal van goud zie, wat voor mij een symbool is weet ik dat ik een 

bepaald stadium heb bereikt. Zodra ik voel dat het licht sterk door mijn handen naar 

buiten stroomt, leg ik ze op iemands lichaam en laat mijn bewustzijn dat 

licht in iemands lichaam volgen. Als een sort scan reis ik het lichaam door 

waarbij ik zie waar zich blokades of infecties bevinden. Daarna behandel ik 

die plekken met het licht en krijg beelden en woorden door over de mentale 

oorzaak van de fysieke ziekte. Ook ontvang ik informatie over hoe ik de 

plekken moet behandelen en soms moet ik eerst een andere plek in het lichaam 

behandelen alvorens het meest zieke gedeelte behandeld kan worden.

 

Overmorgen is er dan de Nguillatun die ter eren van President Lagos wordt 

gehouden en waarvoor de Mapuches zich al weken aan het voorbereiden zijn om 

hem op die dag duidelijk te maken wat hun problemen zijn en wat ze wel en 

wat ze niet veranderd willen zien. De president is al eens langs het huis van 

Carolina gekomen en toen heeft ze even met hem kunnen praten. Nu is ze weer 

van plan hem tegen te houden omdat het anderes heel moeilijk is om tot deze 

regionen in de regering door te dringen. Nog niet zo lang gelden hebben de 

Mapuches een reis naar Santiago ondernomen om hun problemen aan de ministers 

van de tweede kamer duidelijk te maken. Een week lang hadden deze mensen 

gelopen om in Santiago te komen, maar daar werden ze niet ontvangen.

   

 Om de aandacht van de   president te trekken heb ik een

enorm hoog beeld gemaakt, dat een lange vlaggestok omhoog houdt, waaraan drie vlaggen 

waperen; de Mapuche, de Rapanui en de Chileense.

Carolina heeft de patio opgeruimd en versiert met gebladerte van de Maki, 

een heilige Mapuche boom, en bankjes van boomstammen neergezet waarop zijne 

hoogheid plaats kan nemen.
Met schoongewassen en zelfs gestreken kleren en paas eilandse veren kronen op ons 

hoofd togen we de volgende morgen naar de heilige grond waarop de ceremonie 

gehouden zou worden. Daar was echter alleen maar een oude man en er hing een 

briefje dat de Nguillatun uitgesteld zou worden tot nadere berichtgeving...

Een belangrijke en meer dan honderd jaar oude Lonko was overleden en voor hem 

werd op een veld iets verderop een ceremonie gehouden.

De kist stond uitgestald midden op het veld, eromheen bloemenkransen en 

flessen wijn, waaruit af en toe iemand een flinke slok nam, vrouwen in hun 

kleurrijke klederdrachten en versiert met hun prachtige sieraden die eten 

aan het koken waren op kampvuurtjes, mensen die wijn aan het drinken waren en 

een paar die al zo dronken waren dat ze hun roes aan het uitslapen waren. Tussen 

de ossen en de ossenwagens stonden tafels en stoelen die ze daarop 

meegenomen hadden. Natuurlijk keken ze ons wat verwonderd aan maar Carolina stelde me 

aan iedereen voor als haar zus van Rapa Nui en ik had het gevoel dat mijn 

paaseilandse kroon de impact van mijn blonde haren en blauwe ogen sterk 

verminderde. Het gaf me zelfs de vrijheid om wat fotoos te maken en stukjes 

te filmen, iets wat de Mapuches eigenlijk nooit toestaan omdat ze geloven 

dat mensen met hun foto een soort van voodoo op hun uit kunnen oefenen.

Op een gegeven moment begon de echte ceremonie. Verscheidenen mensen vertelden 

verhalen in het Mapudungun die af en toe onderbroken werden door stukjes 

gezang en muziek dat gemaakt werd op de traditionele instrumenten, en 

tijdens welke mensen takjes van de Maki boom op en neer bewogen. Af en toe werd er 

ook wijn over de kist heengegooid. Het verhalen vertellen waarin men 

allerlei herinneringen ophaalde die men met de overledene had beleefd ging wel 

anderhalf uur door. Daarna positioneerde zich aan beide kanten van de kist 

mannen die over de kist heen hun sueka´s een soort hockeystokken tegen 

elkaar sloegen, ook dit werd weer begeleid door muziek en geschreeuw. Daarna werd 

er een indianendans rond de kist uitgevoerd waarbij men zich op een huppende 

manier voortbewoog, onderwijl kreten uitstotend, muziekmakend en met takjes 

zwaaiend. 

De kist werd naar een lijkauto gedragen en in een lange stoet van auto´s, 

ossenwagens en paarden reden we wel een uur over het eiland voor we bij de 

begraafplaats aankwamen. Daar maakte de mannen met hun sueka´s bogen waar de 

stoet met de kist onderdoor moest lopen. Bij het graf werd er weer uitvoerig 

gesproken, gezongen, met takjes gezwaaid en geschreeuwd. Uiteindelijk werd 

de kist dan onder het geklap van de sueka´s in het graf neergelaten. Er werden 

nog een paar flessen wijn over heen gegoten en daarna werd het graf dan 

eindelijk dicht gegooid.

 

Het was een van de volgende nachten dat de honden als dolle mannen te keer 

gingen, Carolina gooide alle lichten aan en rende met haar geweer onder haar 

arm naar buiten. Er liepen twee figuren op de weg die zich snel uit de 

voeten maakte. De volgende dag hoorde we dat er iets verderop een paard gestolen 

was. Veedieverij komt hier regelmatig voor. Bij een van de honden ondekte we een 

grote ronde wond op zijn heup en we begrepen dat hij door de dieven met een lans was geprikt. Gelukkig voor hem dat Carolina het licht had aan gedaan want soms worden de waakhonden zelfs gedood. 

De dagen vliegen om op dit tijdloze eiland met van allerlei klusjes en ook Xek vermaakt zich uitermate met het spelen en verzorgen van de dieren. Vooral de varkens zijn geliefde speelkameraadjes met als het gevolg dat we onder de vlooien zitten, gelukkig blijven wij verschoond van luizen die zich bij de andere mensen wel in hun haren nestelen, misschien houden deze niet van blond haar!

 

Toen ik vanochtend de duer van het huisje opendeed zag ik een Mapuche-vrouw 

in haar traditonele kledij uit de mist te voorschijn stappen. De tweede 

persoon die ik deze morgen zag was een militair die in het bakkie van een 

pick-up truck zat.

Vandaag was de dag waarop de Mapuches en ik zolang gewacht hadden, de dag 

van de nguillatun en de dag dat de president van Chili een bezoek aan deze 

mensen zou brengen.

Na alle beesten eten gegeven te hebben, mijn haar ingevlochten te hebben met 

veren en Xek enigsinds toonbaar te hebben gemaakt trokken we erop uit vergezeld van de oude don Antonio die we op sleeptouw hadden.

Prinses Carolina en ik voorzien van prachtige rapa-nuische verenkronen en Xek bewapend met pijlen en bogen die ik gister voor hem had gemaakt.

We hadden geluk want al meteen toen we buiten het hek stapte kwam er een bus 

langs die ons een lift gaf en waar maar een ander persoon in zat.

Voor ons uit reden drie politie-agenten op off de road motors en we leken 

daardoor zelf wel hooggeeerd bezoek. De bus bracht ons helemaal naar het 

terrein waar de Nguillatun plaatsvondt, waarbij we verschillende wegversperingen moesten passeren. Bij een werd onze hele bus doorzocht of we geen wapens of bommen bij ons hadden. Dit werd allemaal gedaan door de Mapuches zelf. Op het terrein zelf waren er ook nog versperingen en bij de laatste werden we plotseling terug geroepen. Er was net een bericht door gegeven dat de president niet kwam! Het was al de derde keer dat hij het af liet weten en de gemoederen en de spanning liep daardoor hoog op!

We moesten bij deze laatste post maar wachten op wat komen ging.

Opeens ging die open en er begon een stoet mensen door te komen die naar een 

ander terrein dat dichter bij de zee lag ging.

De stoet leek wel nooit te eindigen, zoveel mensen liepen er in mee, naar ik schat wel 5000!
De Mapuches waren van heide en verre hier naartoe gekomen, 

sommige hadden s,nachts om drie uur de bus al genomen om hier op tijd te 

zijn. Huis en haard of liever gezegd hun dieren en oogstwerk achter gelaten 

om zich hier in hun prachtige klederdrachten te presenteren aan de president.

Toen de gehele wandelende stoet gepasseert was werd ons gesomeert aan te 

sluiten en mee te lopen. Achteraan kwamen de Mapuches te paard.

Opeens waren er vele cameras op me gericht en werd ik geintervieuwd door de 

tv journalisten. Xek en ik waren hier de enigste blanken en dus overduidelijk uit een ander 

land. Er werd me gevraagd wat ik van de Mapuche cultuur vond, van de zaak 

waar ze voor streden en van wat er nu gebeurde dat de president het alweer 

liet afweten.

Dat gaf me mooi de kans duidelijk uit te spreken dat ik vind dat Chili veel 

beter op zijn oorspronkelijk bevolking moet passen omdat er bijna geen 

onoverheerste en gezonde volkeren uit vroegere tijden meer op de wereld zijn 

en dat hun de rijkdom van Chili zijn. 

De zaak waar voor ze nu aan het vechten zijn is niet alleen een nobele zaak 

maar ook een heel verstandige. De regering wil namelijk de kust van hun 

grondgebied privatiseren en ook de bij hun territorium behorende visgronden 

openstellen voor japanese en taiwanese trollers. De rest van Chili heeft al 

te kampen met een sterke achteruitgang van de vis-stand, overal klagen de 

vissersmannen erover dat ze minder vangen en dat de vissen en schelpdieren 

die ze vangen steeds kleiner worden. Het privatiseren van de kusten houdt in 

dat er rijke buitenlanders komen die, die gronden opkopen er hekken omheen 

zetten dn de stranden voor de arme mensen niet meer toegankelijk zijn om er 

bijvoorbeeld zeerwier te oogsten, te vissen, of schelpdieren te zoeken. Wat 

dan inhoudt dat de arme mensen steeds afhankelijker gaan worden van sociale hulp.

De kans dat mijn betoog uitgezonden wordt is heel klein want Chili heet dan 

wel een democratisch land te zijn maar echte persvrijheid is hier weinig 

sprake. Vooral waar het de Mapuche betreft worden de uitgezonden verslagen sterk verkort zodat het lijkt dat het de Mapuches niet zoveel kan schelen wat er met hun of hun gronden gebeurt.

 

Bij het andere terrein aan gekomen vormde de mensen een grote cirkel, 

daarbinnen werden stoelen geplaatst en vervolgens wachte men op de delegatie 

die de president had gestuurd ter vervanging van zijn eigen persoon.

Na enige tijd cirkelde er een helicopter over, die vlakbij landde en waar de 

delegatie uit te voorschijn kwam. Met paarden werden ze afgehaald en naar 

het midden van de cirkel gebracht die zich rondom hen sloot. Iedereen werd 

dichterbij geroepen en je zag op de gezichten van de delegatie dat ze het 

daar wel een beetje benauwd van kregen. Vervolgens stonden ze daar, 

anderhalf uur in hun keurige pakken met stropdas in de hete zon, want het was een 

warme dag vandaag.

Ze moesten luisteren naar wat de Lomko´s uit de verschillende regionen hun 

te zeggen hadden.

Uiteindelijk kregen ze zelf ook even het woord en de minister van mideplan, 

het ministerie die de zaken van de indigenas behandeld, klom op de stoel en 

probeerde de boel te sussen en deed allerlei beloftes. Helaas voor deze man 

had hij al eerder beloftes gedaan die hij niet nagekomen was dus een luid 

geroep van "mentiroso!", ´leugenaar´, viel hem ten deel.
Evenwel was het een prachtige atmosfeer, want je waande je zo 400 jaar terug 

in de tijd, toen de spaanse officieren, gekleed in hun stijve pakken, hier, 

in dit land met zijn ver ontwikkelde culturen aan land kwamen.

De Mapuches gingen gedesilusioneerd weer naar huis, weer met het gevoel dat 

ze aan het lijntje werden gehouoden en dat hun president geen belangstelling 

heeft voor hun volk en hun problemen of visies. Met het gevoel dat de 

democratie in Chili een leugen is. 

Na de Nguillatun begon ik me voor te bereiden om het eiland te verlaten 

omdat ik ook nog graag Mapuche in andere gebieden wou bezoeken. 

Maar voordat dat zover was moesten mijn genezende handen nog wat werk 

verrichten want ondertussen had op het eiland het verhaal de ronde gedaan 

dat er een blanke Machi op bezoek was. 

Zo was er een oude vrouw die geplaagd werd door reuma. 

Aan het eind van de middag gingen we bij haar op bezoek. In haar zwart 

geblakerde keuken, waar ze kookt op een open houtvuur scharrelende de 

kippen en hun kuikens, de katten en het jonge hondje vrolijk rond. Af en toe probeert een big naar binnen te glippen om wat lekkers uit de keuken te veroveren. Nadat de energie weer vrijelijk door haar verstijfde lichaam vloeide en haar handen weer warm en enigszins rechter waren geworden gingen we naar huis. Ondertussen was het donker geworden en als het hier 

donker is, is het echt donker want er zijn geen lantaarnpalen. 

Onderweg kwamen we verschillende dronken mensen tegen. 

Het was weer een `dia de paga´, een dag van uitbetalingen en dan gaan de 

Mapuches zich altijd bezatten. 

Bijna thuis liepen we Carolina en de buurvrouw tegen het lijf. De buurvrouw 

was erg ongerust over haar man want die was nog steeds niet thuis en ze 

dacht dat hij ergens erg dronken langs de weg zat of lag. Wij op zoek naar 

de dronken buurman, een tijd later vonden we hem op de grond liggend bij een huis waar ze sigaretten en drank verkopen. De buurvrouw verstopte zich uit angst voor zijn onvoorspelbare gedrag. Het was aan Carolina en mij om hem naar huis te transporteren.
Door ons ondersteund en zwalkend op zijn benen begon hij allerlei onzin uit te kramen en uiteindelijk begon hij nog te janken ook! Toen we bij het hek van zijn tuin aankwamen
liet hij zich slap op de grond vallen en geraakte meteen in een coma. De honden en de 

katten liepen over hem heen maar daar merkte hij niets meer van. En wij hadden het niet
meer van het lachen toen er een van de honden zijn achterpoot optilde en over hem heen plaste!!

 

Ik had van iemand het adres gekregen van een Mapuche echtpaar dat 24 jaar in asiel was geweest. In de tijd van Pinochet waren er 10 Mapuche echtparen in asiel gegaan, 1 in Nederland, 1 in Denemarken, 1 in Zwitserland, 1 in Engeland en 6 in Frankrijk waarvan
hun er een waren. Ze wonen nu in het gebied van Santa Maria de LLiama, gelegen in de uitlopers van de Andes en met de levendigste vulkaan van Chili als dominerende factor.
In het gebied waar zij wonen, wonen de Pehueche, mensen die zo worden genoemd omdat de 

dennenappels van de Araucania boom hun hoofdvoedsel was.

In dit gebied zijn de ruka´s van hout dat in laagjes over elkaar ligt. Er zijn er echter nog maar weinig over. De familie die we bezochten, waren 4 jaar geleden terug gekeerd uit Frankrijk en hadden een nieuwe houten ruka gebouwd. Ze hadden het als zeer moeilijk ervaren om terug te keren want niet alleen zij waren veranderd maar Chili en de Mapuche ook.
Zo hadden ze er nogal problemen mee dat de Mapuches zich tegenwoordig zo afhankelijk 

opstellen van giften van andere landen. Chili zelf ontvangt momenteel geen 

ontwikkelingsgeld meer daarom wordt er in naam van de Mapuche ontwikkelinggeld aan gevraagd bij andere landen. Van dit geld komt er overigens maar weinig bij de Mapuche zelf terecht omdat het grootste gedeelte achterblijft in de broekzakken van degene die de subsidies 

aanvragen en de projecten opzetten.

Jammer genoeg hebben de Mapuches deze inslag over genomen en in plaats van zelf
een plan te bedenken om hun levensstandaard en omstandigheden te verbeteren gaan ze
eerst wachten of ze er een beetje geld voor kunnen krijgen.
Dit heeft tevens veroorzaakt dat de Mapuche cultuur, die van oorsprong een orale cultuur is
veel wantrouwiger is geworden. Voordat de familie in asiel ging was het woord van een Mapuche hetzelfde als een bij ons onder de neus van een notaris ondertekende acte. 

De begroeting Mari-Mari betekend zelfs ik kom met tien schone vingers, in de zin van dat je niet met vieze zaakjes bezig houdt. De Mapuches van tegenwoordig willen alles op papier en ondertekend hebben, zelfs familieleden onderling.

Zelf proberen ze met toerisme geld te verdienen, in hun ruka hebben ze slaapplaatsen voor negen mensen gemaakt. Omdat ze behoorlijk afgelegen wonen vroeg ik ze hoe ze bekendheid geven aan hun zaak, waarop ik een foldertje in het Frans onder mijn neus geschoven kreeg.
In de hoek stond met pen een Nederlands adres geschreven. Het was het adres van een man waarbij een van mijn broers stage heeft gelopen toen hij op de meubelmakerschool zat! Wat lopen we toch verbonden op deze wereld rond!

Het leuke van deze familie is dat ze zich inzetten om de Mapuche cultuur te bewaren, waar eigenlijk minder over bekend is dan dat ik aanvankelijk had gehoopt. Van de tijd van voor de aankomst van de Spanjaarden in Chili is zeer weinig bekend en de verhalen die er zijn van na die tijd zijn voornamelijk geschreven door buitenstaanders.
Toch wisten ze me nog een paar mooie legendes te vertellen zoals de legende van Kay-Kay en Xeg-Xeg.

Kay-Kay en Xeg-Xeg zijn twee grote slangen die een hoofd als van een paard en vleugels hebben. Kay-Kay leeft in de dieptes van het water en Xeg-Xeg woont in de berg.

Er was eens een heel mooie vallei, met mooie bomen en bloemen, het leven was er aangenaam, de zon scheen vaak en de aarde gaf een overvloed aan eten aan alles wat erop leefde. De elementen van de natuur praten met elkaar en 

begrepen elkaar en alles was in harmonie. Zo kabbelde het leven rustig voort. Op een dag verveelde Kay-Kay zich uitermate en bedacht een plan om de verveling te verdrijven. Hij vertelde zijn plan aan zijn vrienden van het water, de regen, de rivieren en de stromen. Maar ook Xeg-Xeg hoorde zijn plan en hij waarschuwde zijn vrienden, de mensen en de dieren en zei; als Kay-Kay zijn plan ten uitvoer gaat brengen roep ik jullie en moeten jullie bescherming zoeken op mijn berg. 

Toen Kay-Kay begon met het uitvoeren van zijn plan riep hij de regen om zich met hevige stortbuien naar beneden te laten vallen. Toen de rivier voller en voller werd riep Xeg-Xeg zijn vrienden naar zijn berg en hoe hoger het water werd des te hoger liet hij de berg groeien. 

De rivieren werden steeds wilder en voller en sleurde alles op hun pad mee. 

Kay-Kay had veel plezier in zijn wilde spelletje maar na een paar dagen begon hem dat ook te vervelen.

Toen alles weer kalm was geworden was de mooie vallei verdwenen en was er 

alleen nog een woestenij over. 

Op de berg waren vier overlevende Mapuche, een oud en een jong echtpaar. Het oude echtpaar was er om te vertellen hoe mooi alles was geweest en hoe de mensen vroeger leefden. Het jonge echtpaar was er om het leven door te geven.

Het oude echtpaar vertelde aan het jonge echtpaar hun verhaal, over hoe de mensen vroeger een Nguillatun vierde om te bedanken voor de goede oogst en later een Nguillatun vierde om om regen te vragen en dan weer later een Nguillatun vierde om te bedanken voor de regen.

Het jonge echtpaar drong er bij het oude echtpaar op aan een Nguillatun te vieren om te vragen of alles weer zo kon worden zoals het eerst was geweest.

En daarom gebruiken de Mapuche heden ten dage een kultrun, een soort trommel, bij de Nguillatun waarop een tekening staat die het oude en het jonge echtpaar verbeelden.Het oude echtpaar verbeeldt het universum en de geschiedenis, het jonge echtpaar verbeeldt het heden en de toekomst. 

De tekening verbeeldt ook de hemel, de aarde en de onderstromen, de vier windrichtingen, de vier elementen, water, aarde, lucht en vuur, en de vier seizoenen.

 

We gaan nog een dagje vissen in een wild water rivier met een zelf geconstrueerde hengel, helaas vangen we niets en stappen dan weer op, op weg naar Argentinië omdat we even in en uit Chili moeten om onze visa te verlengen.

Door de regen lopen we de twee kilometer naar de weg die hier overgaat in een grindweg waar bijna niemand langskomt. Maar de bomen zijn prachtig groen onder de jagende regenwolken en na een uur hebben we geluk en krijgen een lift van een man die met bomen en oorspronkelijke bewoners werkt. Hij had al projecten in Nicaragua, Honduras en Puerto Rico gedaan en werkte nu op de hoogvlakte bij Icalma met Mapuche. We kunnen met hem mee rijden naar Icalma op de grens met Argentinië. We doorkruizen de aanlopen van de Andes en gaan dan steil omhoog deze machtige bergen in. We komen in een mysterieus bos van enorme Araucania´s waarvan de stammen begroeid zijn met een soort langharig IJslands mos dat langzaam beweegt in de wind. Op deze hoogte rijden we door flarden van wolken en het lijkt wel of we een film van The Lords of the ring zijn binnen gereden. 

De Araucania´s groeien maar twee centimeter in tien jaar, wat betekend dat de gemiddelde boom die hier staat en die zo´n 14 meter hoog is, al 7000 jaar oud is! En dus stamt uit 5000 voor Christus! Aan de Araucania´s groeien grote groene bollen met een doorsnee van zo´n 15 a 20 cm. hierin zitten de noten die de Pehuence, de Mapuches van deze zone, eten. Naar mate we verder rijden door deze mysterieuze wereld beginnen onze gesprekken spiritueler te worden en Gaston, onze liftgever verteld me dat hij de bomen kan horen praten. Hij hoort ze aan hem vragen ze om te hakken omdat ze verpoederd beginnen te raken aan de binnenkant en dat ze graag nog een langer leven zouden willen hebben als een mooie deur, bank of een ander meubelstuk zodat ze nog een tijd langer bewonderd kunnen worden door mensen ogen en handen.
In Chili is het verboden om Araucania´s om te hakken en ook andere oorspronkelijke bossen zijn beschermt. Om die wet te omzeilen zijn de bossen soms slachtoffer van mensen met dollartekens in hun ogen die de bossen in de brand steken zodat ze andere bomen op hun grond kunnen planten. Maar deze man houdt van bomen en hij gaat heel omzichtig te werk om de zieke en oude bomen uit de oerbossen te halen zodat deze gezond blijven.

Hij vertelt me dat de bomen zelf ook mee werken, dat als hij ze omhakt ze op een of andere manier zich draaien en dat ze zo altijd precies tussen de jonge en gezonde bomen invallen.

Later laat hij ons de werkplaats op de hoogvlakte zien en inderdaad de bomen die daar liggen hebben allemaal een verpoederde kern, iets wat je aan de buitenkant niet kan zien.

De Mapuche die bij hem werken leert hij het hout te verwerken op grote ouderwetse machines en zich te harde aan het barre klimaat dat hier op de hoogvlakte heerst, want later wil hij ze meenemen naar het zuiden van Chili waar nog veel meer oerbossen zijn en dus meer werk.
Het gehele project heeft hij op eigen houtje opgezet, want ook hij vindt dat er te veel geld van Mapuche subsidies in de zakken van de winka´s, het mapuchewoord voor Chilenen achterblijft en de Mapuche afgescheept worden met een stuk plastic, een fles wijn en een barbecue.
Hij heeft geen hoge pet op van de huidige Mapuche cultuur, waar hij veel vanaf weet, want hij ziet te veel dronken vaders en te veel kinderen die moeten werken. Op deze manier kan hij de Mapuche een kans geven een vak te leren zodat ze ook in deze economische tijden voor hun gezinnen kunnen zorgen. 

Ik roer het onderwerp de Bio-Bio rivier aan, een van de grootste rivieren van Chili waar de regering een stuwdam in heeft gebouwd om energie te winnen, de Mapuche klagen hierover omdat ze volgens hen nu minder water in hun territorium hebben en dus minder beesten kunnen houden. Gaston legt me uit dat het meer een politiek spelletje is dan een werkelijkheid omdat de grond op deze hoogtes erg arm is. In de winter ligt er 1 a 2 meter sneeuw en in de korte zomer groeit er niet genoeg gras om veel beesten te laten overwinteren.

Door mijn interesse in de rivier neemt hij ons mee naar de geboorteplek van de rivier, die hier, bij zijn oorsprong, slechts een bescheiden riviertje is maar als hij zich uiteindelijk bij Concepcion in de zee stort een breedte heeft van wel vijf kilometer.
Daarna gaan we nog op bezoek bij een Mapuche familie die hier op de hoogvlakte in een klein houten huisje wonen en die schapen en geiten houden die ze per paard hoeden. We worden getrakteerd op mate en pinoñes! De noten van de Araucania´s die eerst geroosterd worden en daarna gekookt. Ik vind ze heerlijk, de smaak ligt ergens tussen kastanjes en amandelen in en ze zijn erg voedzaam. Ondertussen is het al nacht geworden en we mogen bij Gaston logeren die op de grenspost woont met de douanebeambte als buurman.

 

De volgende ochtend was het een waar feest hier wakker te mogen worden, onder de helblauwe hemel lagen de roodachtige bergen van de cordillera, begroeid met de machtige Araucania´s, de vogeltjes floten zoete liederen in de frisse stilte, een helder bergriviertje kabbelde vrolijk aan onze voeten terwijl het lag te glinsteren in het zonnetje en aan de overkant daarvan lag een Mapuche kerkhofje geschilderd in de vrolijke kleuren waar de Mapuches zo van houden. 

Zoals ik al schreef passeren maar weinig voertuigen deze afgelegen grensovergang die de meeste tijd van het jaar gesloten is. Gaston biedt ons daarom aan ons naar de Argentijnse grens te brengen, twee uur verderop, maar net als ik mijn zaken met de Chileense douane afgehandeld heb verschijnt er opeens een rammelige auto en de bestuurder daarvan wil ons wel meenemen.

Bij de Argentijnse grens ontstaat er een probleem, Xek, die gewoon in mijn paspoort staat bijgeschreven heeft geen eigen identiteitsnummer en de Argentijnse computer accepteert geen twee namen op het zelfde nummer?!

De douanebeambte, die zegt hier nog maar een maand te werken weet niet hoe hij het op moet lossen en zegt dat we maar moeten wachten tot dat er iemand komt die wel weet hoe dat moet. Heel vervelend, want onze liftgever heeft een afspraak in een Argentijnse stad waarvoor hij nu al te laat komt, hij wil ons hier ook niet achterlaten omdat ook hij weet dat er bijna niemand deze grenspost passeert.

Samen pleiten we bij de douanebeambte of hij dan niet een brief met een stempeltje kan maken waarop staat dat ik samen met Xek het land binnen treed, maar de man durft geen beslissing te nemen. Na een half uur zeuren zeg ik onze liftgever dat hij maar moet gaan omdat ik hem niet langer op wil houden. 

Net als ik onze tassen en de rugzak uit de auto heb gesleurd komt er een busje aanrijden met daarin gelukkig een andere douanebeambte, binnen twee minuten is de zaak geregeld en kan ik bewapend met een papiertje waarop Xek´s naam de spullen weer in de auto gooien en we zijn weer onderweg! Nog 130 kilometer naar Zapalla, het dichts bijzijnde Argentijnse stadje.

Als we de Andes uitgereden zijn verandert het landschap in een droge pampa. 

En dat blijft zo want het grootste gedeelte van Argentinië is zo; uitgestrekt, plat, kaal, droog en dor. Ook aan deze kant van de grens wonen Mapuche, hier in Argentinië zijn ze wat beter georganiseerd en krijgen ook hulp van de regering, maar die hebben hun echter veel van hun meest vruchtbare grond afgepikt, tijdens wat de Argentijnen de ´pacificatie´ van het zuiden noemden, wat in hield dat ze met grote legers de oorspronkelijke bevolking opjaagde en uitmoorden. Hier op de pampa houden de Mapuche voornamelijk geiten.

 

Dan duikt in het niets Zapalla op, een lelijk stadje zonder charme, maar ze verkopen er wel pizza. Zoals de Spanjaarden Chili bevolkt hebben, zo hebben de Italianen Argentinië bevolkt en zijn er veel Italiaanse achternamen te vinden.

Het Spaans is ook anders, hier praat men met een zoemende zzz in de woorden.

We blijven twee dagen in Zapalla om te internetten en staan de volgende ochtend weer langs
de kant van de weg met het verlangen weer naar Chili te gaan. We krijgen een lift van een man met een dood en gevild schaap op de achterbank die ons na anderhalf uur afzet op een kruispunt ergens in het niets, van waaruit we twee kanten op kunnen. De ene weg voert naar een Argentijnse warmwaterbron en de andere naar Chili.
Het dichtstbijzijnde Chileense stadje Lonquimay ligt echter op 250 kilometer afstand en reizend 

over deze ongeasfalteerde wegen gaat dat wel zo´n 7 uur duren. En dat zonder mogelijkheid van een tussenstop.

Ik schrijf de naam van de warmwaterbron maar op een kaartje en na verloop van een lange tijd komt er een rode vrachtwagen voorbij die wijst dat hij de andere kant op moet, shit! Later als ik wat eten uit de rugzak probeer te wroeten komt er een andere vrachtwagen langs en Xek steekt gauw zijn duim op,de vrachtwagen stopt en de chauffeur zegt naar Chili te gaan!

850 kilometer en 24 uur rijden we met Antonio mee in zijn vrachtwagen waarin hij gas vervoert en waarin hij eigenlijk helemaal geen passagiers mee mag nemen. Elke keer als we een politie tegenkomen moeten we ons verstoppen achter het gordijn in de cabine. Bij de Argentijnse grens blijkt dat Antonio´s vrachtwagen deel uit maakt van een konvooi en in de tijd die de chauffeurs nodig hebben om hun papieren te regelen sluit Xek vriendschap met een andere chauffeur waar hij tot de Chileense grens mee meerijdt. Twee uur rijden we door de hoge bergen van dit niemandsland waar alleen wat Mapuche wonen. Als we over het hoogste punt heen zijn en dus aan de Chileense kant verandert de wereld, de lucht ruikt anders, de aarde wordt weer groen en er groeien weer imposante bossen van Araucania´s. De Chileense grens moeten we lopend oversteken en de douanebeambten kijken me ongelovig aan als ik hun op hun vraag hoe we hier zijn gekomen antwoord dat we lopend zijn gekomen.

Even verderop van de grens pikt Antonio ons weer op en alle drie zijn we blij dat we weer in Chili zijn! Voorlopig gaan we lekker verder op het lichtende pad!

De Araucaria is een geslacht van groenblijvende coniferen uit de familie Araucariaceae. Er komen nog 19 soorten in het geslacht Araucaria voor. Xek is op 19 July geboren. De mapuches is de eerste echte fysieke installatie 

De slangenden (Araucaria araucana) en de kamerden (Araucaria heterophylla) zijn algemeen bekende soorten van het geslacht. Splitsing in twee

De meeste, misschien alle, huidige populaties zijn relicten en de soorten zijn niet algemeen voorkomend. Ze worden aangetroffen in bossen en maquis-achtige vegetaties, met een affiniteit voor blootgestelde plaatsen. De zuilvormige bomen zijn feitelijk "levende fossielen". Het geslacht Araucaria dateert uit de vroege Jura, deze genius was al aanwezig in Zuid-Amerika 150 miljoen jaar geleden. Fossiele vondsten van het geslacht, tot aan het einde van het Krijt zijn ook aangetroffen op het noordelijk halfrond.

Het geslacht is genoemd naar de Mapuche-indianen van Centraal-Chili en Zuidwest-Argentinië, die door de Spanjaarden Araucanos genoemd werden, en in wier gebied de slangenden voorkomt (daar is het tegenwoordig bekend als péhuen). Deze Indianen, die zichzelf de Pehuenche ('mensen van de Pehuén') noemen, gebruiken de zaden van de slangenden als voedsel.

De soorten van het geslacht zijn veelal grote bomen met een massieve stam, die hoogten van 30–80 m kunnen bereiken. De takken zijn bedekt met leerachtige, schub- of naaldvormige bladeren, die meestal langjarig (tot meer dan 15 jaar) aan de boom blijven. De bladeren van sommige soorten zoals de slangenden hebben een scherpe, driehoekige, schubachtige vorm, bij andere soorten zoals Araucaria columnaris zijn ze eerder naaldachtig.

De soorten zijn meestal tweehuizig. Mannelijke en vrouwelijke kegelvruchten bevinden zich aan verschillende bomen, terwijl sommige planten eenhuizig zijn. De vrouwelijke kegels, die zich vaak bovenaan de boom bevinden, zijn bolvormig. Bij rijpheid bevatten ze tachtig tot tweehonderd grote, eetbare zaden, die op zaden van dennen lijken, maar groter zijn.
De mannelijke kegels zijn kleiner, smal, langgerekt en cilindrisch.

Als de pijn appel klier. De Slangenden is de levensboom, de fossiel in ons brein.
De eerste boom. Prehistorische boom. Onze hersenstam met zijn pijnappelklier die als ons derde oog al de hormonale processen regelt om ons lichaam en denken in stand te houden. Onze levensboom dus. Onze eigen wereld boom.